Шарбақты ауданының

әкімдігі

ресми интернет-ресурс

alt

Акимат

Щербактинского района

официальный интернет-ресурс

Навигация
Темір тапшылығы анемиясының алдын алу.
Басты Қоғамдық денсаулық сақтау бұрышы Темір тапшылығы анемиясының алдын алу.

Темір тапшылығы анемиясының алдын алу. Ең кең тараған және әлеуметтік маңызды аурулар, анемия болып табылады. Анемия нашар тамақтану мен нашар денсаулықтың индикаторы болып табылады. Ауыр түрімен Темір тапшылық ауыр түрі  теміртапшылықты анемиясы болып табылады (ТТА). Анемия - жағдайы сипатталатын, төмен концентрациясы гемоглобиннің тқмен концентрациясымен сипатталған қызыл қан жасушалары және олардың саны ағзада төмендетілген. Темір маңызды элементі болып табылады  гемоглобиннің қызыл қан жасушаларын қалыптастыру үшін, сондай-ақ ақуыз бұлшық миоглобиннің қалыптастыруына қатысады. Темір сүйек миында жетіспеген жағдайда қалыпты әзірлеу гемоглобинды дұрыс өңдеу үшін саны мен мөлшерін жинақтауда эритроциттері төмендейді. Темір көптеген азық-түліктерде бар, дегенмен, темір жетіспеушілігінің бірі  ең жиі кездесетін денсаулық және тамақтану прлоблемалары болып табылады. Анемия, темір жетіспеуінен туындаған, анемияның ең көп таралған түрі болып табылады. Қазіргі уақытта ТТА қазіргі заманғы адамның дене және рухани денсаулығының бірі болып танылды  және ол әлемнің көптеген елдерінде қоғамдық денсаулық сақтауда жаһандық проблеманы білдіреді. Темір тапшылық тәуекелі барлық адам өмірінде бар, бірақ ерте жастағы балалар, қыздар,-жасөспірімдер, ұрпақты болу жасындағы әйелдер мен қарттарда жоғары таралуы бар. ТТА тиісінше ана мен бала өлімін арттырады. Есептеуінше, жүкті әйелдер арасында анемияны жоюда 25% - ке  балалар өлімінің деңгейін төмендетуге  мүмкіндік береді. Жүкті әйелдер темірді жоғалтады, оның ұрыққа (шамамен 600-900 мг-ға жуық анасынан ұрыққа темірі ауысады), ал анемия кезінде қалыпты үдеріс беруде темір төмендеген. Анемия бар әйелдердің босану кезіндегі өлімі-5-10 есе жоғары ықтималдығы, анемиясы жоқ әйелдерге қарағанда.Бала туу жасындағы әйелдер үшін темірдің жеткіліксіздігінің қолайсыз салдары  мынада: олар ағзаның инфекцияларға қарсы әлсіреуіне жүргізеді ,  айтарлықтай ана мен бала өлімдерінің өсуіне. Балалар, анемиясы бар аналардан туылғандардың, басым көпшілігінде (57%) жағдайы сәбилік жаста біршама төмен гемоглобиннің және тәуекелі жоғары сырқаттанушылық пен өлім-жітімнің деңгейі. Анемия әсіресе  нәрестелер мен кішкентай балалар тез өсуі арасында жиі кездеседі, темірде тұтынушылықтың едәуір ұлғаюына жетекші етеді. Анемия балалардың созылмалы инфекция ошақтарының қалыптастыруына ықпал етеді, атап айтқанда, бронх - өкпе патологиясы. Мәселен, жіті респираторлық инфекциялар Қазақстанда  14 жасқа дейінгі балалардың аурушандығының құрылымы бірінші орынға ие (56,2%). Балалар анемиямен жие ауырады және физикалық және ақыл-ойдың дамуынан дені сау құрдастарынан артта қалған, тез шаршайды, мектепте нашар оқиды, мектепте, айналадағы оқиғаларға қызығушылықтарын жоғалтқан. .  Темір ағзада жетіспеген жағдайда тотығу-тотықсыздану үдерістерімен бұзылады, ағзаның өсуі, трофикалық бұзылыстарына бәсеңдеуіне әкеледі (терінің құрғауы, шаштың түсуі,  шырышты тіл қабықшалары, өңеш, дәм бұрмалануы), гемоглобиннің түзілуінің азайту, ферменттік жүйелерінің зақымдануына және соның салдары ретінде, танымдық қабілетінің  бұзылуына;  бұлшық ет функциялардың әлсіруіне.Павлодар облысының аумағы анемия жиілігінің жоғары аймағы болып табылады. Павлодар облысы тұрғындарының арасында темір жетіспеушілік анемиясы аурушаңдығы өсті: егер 2016 жылы бұл көрсеткіш 5367 жағдайларды, онда 2017 жылы  6074 жағдайды құрады, аурушаңдық 707 жағдайға өсті. Бұл өсім әйелдердің аурушандық есебінен өсуі болды  1041 жағдайларды және 2872 жағдайды құрады 2017 жылы қарсы 1831 жағдайы 2016 жылы. Жасөспірімдердің аурушаңдығы төменделіп жатыр, мәселен, 2016 жылы 504 жағдайды, онда 2017 жылы  355 ауру тіркелді. Балаларда  темір жетіспеушілік анемиясының аурушандығы (14 жасқа дейінгі балаларда қоса алғанда) 2017 жылғы құрады 2596 қарсы 2918 2016 ж.  322 жағдайға төмендеуі.Әсіресе ауылдық аудандардың  әйелдері мен балалары ауруларға бейім, оның рацион  құрамында темірі бар препараттар аз, иә және  емдеу мекемелеріне қаралуы төмен. Талдау кезінде статистикалық деректерде белгіленген жоғары сырқаттанушылық деңгейі темір жетіспеушілік анемиясы ауыл тұрғындары арасында Павлодар облысы. Ұлғайту темір тапшылығы анемиясымен сырқаттанушылықты 2016 жылымен салыстырғанда Павлодар облысының ауыл халқының әйелдер арасында  барлық ауылдық аймақтарда,  Ақтоғай, Лебяжі және Шарбақты аудандарынан басқа.
Темір тапшылығы анемиясының алдын алуТТА  бастапқы, екінші және үшінші алдын алуды бөледі. Бастапқы алдын алуда  аурудың даму қауіп факторларын жою,  екіншісі - ерте анықтау және емдеу аурулары, үшіншісі- асқыну ауруларының азаюы деп түсінеміз. Республикада темір тапшылығы анемиясының сұрақтары мемлекеттік мәселелері деңгейіне көтерілді.  Ең бір маңызды тәсілдері және оны шешу – бұл өнімдерді байытуда жаппай сұраныс, бірінші кезекте, ұн, темір препараттарымен. Демек, нан-тоқаш өнімдері, бидай ұнынан дайындалған, темірмен және дәрумендермен байытылған,  ең қарапайым және қол жетімді тәсілмен алдын алуда тұрақты тұтынуы болуы мүмкінФортификацияланған (байытылған) бидай ұны – бұл өнім тамақтану, В дәрумендер тобымен, темірмен, мырышпен, кебекпен байытылған. Фортификациялау азық-түлігі болып табылады қоғамдық денсаулық сақтау үшін тәсілін алдын алу, бақылау және дәрумендік және минералдық жеткіліксіздікті жою. Бүгін, тіпті өнеркәсіптік дамыған елдер микронутриенттердің тапшылығын жоюда жағдайлары жоқ тек рационалды тамақтануды насихаттау есебінен ғана, жаңа піскен көкөністермен және жемістермен қамтамасыз ету. Қазіргі заманғы өңдеу технологиясы азық-түлік витаминдер і онда  сақталмайды. Адамдар рационында  үнемі айырған (тазартылған) үшін өнімдері, минералдармен, дәрумендер мен тағамдық талшықтарымен  ұлғаюда. Адам аз қозғалса, тұтастай алғанда тамақты және аз калориясын тұтынуға мәжбүр және  ақыл-ой еңбегімен тиісінше айналысады. Барлығы осы минералдар мен дәрумендерді тұтынуда төмендеуіне әкелді. Әлемннің көптеген елдерінде  микронутриеттер тапшылығын тиімді проблемасын шешеді жаппай тұтынуда тамақтану азық-түлік өнімдерінің байытылған дәрумендер мен минералдар есебінен (ұн, нан-тоқаш, макарон, кондитерлік өнімдер, сүт тағамдары, шырындар, сусындар). Бидай ұнын міндетті түрде фортификациялау қажеттілігі белгіленеді: 1.ТТА және мырыш, фолий қышқылы және басқа да бірқатар дәрумендер тапшылығының жоғары таралуымен; 2.Осы микронутриенттердің тапшылығы жылдың мезгіліне байланысты емес және барлық халықтарды зақымдайды, және адамдар үшін оның ауыр зардаптары. 3.Бидай ұнының өндіру кезінде бірінші және жоғары сұрыпты  микронутриенттер мен дәрумендерді 65-90% жоғалтады. 4. Бірінші сұрыпты бидай ұны негізгі азық-түлікпен тамақтану және оны пайдалануда  микронутриенттер тапшылығының дамуына ықпал етуі болып табылады.5.Ұнды фортификациялау, егер ол ерікті болып қалса, барлық халықтар арасында айтарлықтай микронутриенттер мәселелерін азайтуда табыс әкелмейді 6. 57 әлем елдерінің тәжірибесі міндетті түрде фортификациялау ұны халықтар арасында микронутриенттердің тапшылығын алдын алуда табыстылықты дәлелдейді.  Фортификацияланған ұннын себептері: 1.Фортификациялау жаппай азық-түлік тамақтануда жиі қолданылатын, соның ішінде ұн,  халықты негізгі дәрумендер мен минералдарды тиімді және үнемді тәсілмен қамтамасыз етуі болып табылады. 2.Қоректік заттардың тапшылығыг алдын алуда дәрумендер мен минералдар ықпал етеді, соның ішінде темір тапшылығы анемиясы, бірқатар аурулар мен туа біткен ақаулар.3.Ұн фортификациялау үшін тамаша өнім болып табылады, өйткені ол жаппай азық-түлік тамақтану қатарына кіреді және алайда ұнды фортификациялау, одан жасалатын бұйымдар емес тұтынушылар шеңберін кеңейтуге мүмкіндік беретін.4.Фортификациялау халықтың денсаулық деңгейін арттыруға айтарлықтай мүмкіндік береді.5.Ұнды фортификациялауда ұлттық экономиканы нығайтуға ықпал етеді. Халықтың денсаулығына  еңбек өнімділігін арттыруға әкеледі.6.Ұн тартатын кәсіпорындар шешуші рөлді атқара алады тамақтану сапасын арттыру жолымен проблемаларды шешуге өз өнімдерін жоғары сапалы аз шығындармен немесе шығындарысыз, сондай-ақ клиенттерге неғұрлым жоғары өнімдер сапасын сатуға көмектесуге ықпал етуге.Павлодар облысы халықтарының арасында сырқаттанушылықты төмендетуде, темір тапшылық анемиясын алдын алу мақсатында қажет:жоғары тәуекел топтарындағы (бала туу жасындағы әйелдер, жүкті және бала емізетін әйелдер, балалар) туралы белгілері анемиямен ауруы, аурудың алдын алу шаралары ақпараттандыруды қамтамасыз ету; -тұрғындар арасында түсіндіру жұмыстарын күшейту туралы ағзаның темірмен арқылы жүйелі түрде рационы темірмен бай өнімдерді қосу, сондай-ақ компоненттерімен, оның сіңіуін арттыруын қамтамасыз ету;-анемиямен ауру белгілерін халыққа түсіндіру, анемия белгілері кезінде (әсіресе балаларда, жасөспірімдер мен әйелдерге) ұсынылсын жүгінуге медициналық ұйымдарға қаралуы ұсынылсын;- сау және дұрыс тамақтану мәселелері бойынша емшектегі балаға, ерте, мектепке дейінгі және мектеп жасындағы балаларға, ата-аналар арасында  білім беру-түсіндіру жұмыстарын өткізуді қамтамасыз ету; - халықтың барлық топтары арасында дұрыс тамақтану мәселелері бойынша жұмысты күшейту, ;
  -фортификацияланған азық-түлік тағамын қолдануда насихаттауды қамтамасыз етсін;-орта білім беру ұйымдарында аз қамтылған отбасылардан шыққан оқушыларды тегін дәрумендірілген тамақпен  бақылауды күшейтуді қамтамасыз ету.  Өзіңізді және өз денсаулығыңызды күтіңіз! Шарбақты аудандық қоғамдық денсаулық сақтау басқармасының жетекші маманы Штрель А.Н.